Zingeving inventarisatie

Deze oefening is geïnspireerd door logotherapie, de benadering van psychiater Viktor Frankl waarin zingeving centraal staat. Het idee erachter is eenvoudig: zin hoef je niet te bedenken; je vindt hem terug in wat je al meemaakte. De vier vragen sturen je aandacht langs plekken waar zin vaak schuilt.

Over het bewust terughalen van goede momenten bestaat wel onderzoek. Een meta-analyse uit 2023, een samenvatting van 64 gerandomiseerde studies, vond dat dankbaarheidsoefeningen de stemming verbeteren en klachten van angst en somberheid verminderen. Dat onderzoek ging over de algemene bevolking, niet over burn-out. In mijn praktijk zie ik dat mensen na de inventarisatie vaak verrast zijn: de week bevatte meer dan de vermoeidheid deed vermoeden.

Geen enkele studie heeft precies deze oefening onderzocht. Wel keek een studie uit 2025 onder 375 verpleegkundigen naar de samenhang tussen zingeving en burn-outklachten. Verpleegkundigen die zin ervoeren in hun leven, hadden minder burn-outklachten; wie er juist naar op zoek was, had er meer. Het is een momentopname: samenhang, geen bewijs van oorzaak en gevolg.

Een overzichtsstudie uit 2023 vatte daarnaast onderzoek samen naar programma's uit de positieve psychologie bij zorgmedewerkers, oefenprogramma's rond wat goed gaat; dankbaarheidsopdrachten hoorden bij de meest onderzochte vormen. De onderzoekers zagen minder klachten van burn-out, stress, somberheid en angst. Maar dat waren volledige programma's van twee dagen tot acht weken, niet een losse oefening van 20 minuten, en veel studies waren methodisch zwak. Voorzichtig hoopvol dus; wat deze oefening voor jou doet, merk je zelf het snelst.

Dat zegt niets over jou als persoon. Verwacht vooral niets groots: een kop koffie die iemand voor je inschonk telt, net als twee zinnen met de buurvrouw. In mijn praktijk zie ik geregeld dat de eerste inventarisatie bijna leeg blijft en de tweede al minder; opmerken went. Ga ook niet krampachtig op zoek naar diepere zin. Dat vraagt deze oefening niet van je; ze kijkt alleen naar wat er al was.

Maak de oefening anders kleiner. Kijk terug op drie dagen in plaats van een week, of neem alleen de vraag over vreugde. Je kunt de lijst ook samen met iemand doorlopen die je week kent; een ander ziet vaak momenten die jij wegwuift. Voelt al langere tijd niets meer zinvol, ook buiten deze oefening? Bespreek dat dan met je huisarts. En een halve pagina met twee echte momenten? Dat is een prima oogst.

Belangrijker dan elke studie: werkt deze oefening voor jou? Mensen verschillen sterk, en onderzoek beschrijft gemiddelden van groepen. Een oefening die in studies weinig effect laat zien, kan jou toch helpen, en andersom. Blijf dus zelf opmerken wat het bij je doet, en overleg bij twijfel met je huisarts of behandelaar. Wil je het zelf nalezen? Dit zijn de bronnen.

Diniz G, Korkes L, Tristao LS, Pelegrini R, Bellodi PL, Bernardo WM. The effects of gratitude interventions: a systematic review and meta-analysis. Einstein (Sao Paulo). 2023;21(3):eRW0371. PMID 37585888. doi:10.31744/einstein_journal/2023rw0371.

Systematische review met meta-analyse van 64 gerandomiseerde klinische trials naar dankbaarheidsinterventies. Deelnemers rapporteerden meer dankbaarheid, betere mentale gezondheid, minder angst- en depressieklachten en een positievere stemming. Het abstract vermeldt geen gepoolde effectgroottes, zodat de omvang van de effecten niet verifieerbaar is; de populatie is de algemene bevolking, niet mensen met burn-out. Voor deze oefening onderbouwt de studie alleen het mechanisme van positieve terugblik, geen burn-outeffect.

Townsley AP, Li-Wang J, Katta R. Healthcare Workers' Well-Being: A Systematic Review of Positive Psychology Interventions. Cureus. 2023;15(1):e34102. PMID 36843822. doi:10.7759/cureus.34102.

Systematische review van positieve-psychologie-interventies bij zorgmedewerkers; aantal opgenomen studies niet in het abstract vermeld. Mindfulness- en dankbaarheidsinterventies waren het meest onderzocht, veelal als cursussen van twee dagen tot acht weken op de werkplek. Gerapporteerd werden reducties in depressie-, angst-, burn-out- en stressklachten. Beperkingen: niet-gerandomiseerde en quasi-experimentele designs, kleine steekproeven, geen gepoolde effectgrootte. De bevindingen betreffen volledige programma's, niet deze losse oefening.

Van Simaeys H, Clays E, Lechner L, Lauwerier E. Exploring the Role of Meaning in Life in Relation to Burn-Out Symptoms Among Early and Mid-Career Nurses: A Cross-Sectional Study. Journal of Nursing Management. 2025;2025:1205579. PMID 41340640. doi:10.1155/jonm/1205579.

Cross-sectionele analyse van baselinedata bij 375 verpleegkundigen met hoogstens 10 jaar ervaring, in zes Vlaamse ziekenhuizen. Aanwezigheid van zingeving hing negatief samen met burn-outklachten (B = -0.037, p < 0.001); zoeken naar zingeving hing positief samen met burn-out (B = 0.011, p < 0.05). Correlationeel en cross-sectioneel: geen causaal bewijs, geen oefeneffect. De studie ondersteunt de keuze om aanwezige zin te inventariseren in plaats van een zoektocht aan te moedigen.